Şeffaflık notu: Bu rehber bağımsız olarak, herhangi bir marka onayı ya da ücret alınmadan hazırlanmıştır. Hiçbir danışmanlık firması, vize aracısı ya da hukuk bürosu tavsiye edilmemektedir; hiçbir bağlantı komisyon içermez. Aşağıdaki bilgiler Avrupa Komisyonu’nun resmî vatandaş portalından alınmıştır ve hukuki danışmanlık değildir. Uygulama ülkeden ülkeye farklılaşabilir ve kurallar güncellenebilir; somut bir başvuruda gideceğiniz ülkenin konsolosluğundan teyit alın ve gerekiyorsa hukuki destek edinin. İleride bu sayfada bir hizmete yönlendiren iş birliği bağlantıları yer alırsa, ilgili mevzuat gereği açıkça “iş birliği / reklam” olarak etiketlenecektir.

Türkiye’den Avrupa’ya seyahat eden herkesin ezberlediği bir kural var: her 180 günde toplam 90 gün. Bu kural o kadar yerleşmiş durumda ki, istisnası olabileceği akla gelmiyor.

Oysa bir istisna var ve Türkiye’de sanıldığından çok daha fazla kişiyi ilgilendiriyor: bir AB vatandaşının aile üyesiyseniz, Avrupa Komisyonu’nun ifadesiyle Schengen bölgesinde geçerli olan 180 günde 90 gün sınırlamasına tabi değilsiniz.

Bu yazıda AB vatandaşının aile üyesi olan üçüncü ülke vatandaşlarının seyahat haklarını Komisyon’un kendi metinlerinden derledik.

Kısa cevap: farklı bir rejime giriyorsunuz

AB hukuku, AB vatandaşlarının serbest dolaşımını düzenlerken onların aile üyelerini de bu hakkın kapsamına alıyor. Bunun sonucu, sıradan bir turistten tamamen farklı bir hukuki konum.

En çarpıcı fark süre tarafında. Komisyon’a göre AB vatandaşının aile üyeleri, ziyaret ettikleri her AB ülkesinde koşulsuz olarak 3 aya kadar kalabiliyor ve Schengen bölgesinde geçerli olan 180 günde 90 gün sınırlamasına tabi değiller.

Yani standart turist mantığındaki “toplam bütçe” hesabı burada işlemiyor; sayaç ülke bazında çalışıyor.

Kim “aile üyesi” sayılıyor?

Kapsam iki halkalı. Çekirdek aile üyeleri şunlar:

  • Eşler
  • Çocuklar ve bakmakla yükümlü olunan altsoy
  • Bakmakla yükümlü olunan anne-babalar ve büyükanne-büyükbabalar
  • Tescilli birliktelik partnerleri — bu birlikteliğin tanındığı yerlerde

İkinci halka ise geniş aile üyeleri: kardeşler, kuzenler, teyze-hala ve amca-dayılar ile kalıcı ilişki içindeki partnerler. Bunlar için Komisyon farklı bir ifade kullanıyor — belirli koşullar altında hızlandırılmış vize değerlendirmesinden yararlanabiliyorlar.

Yani çekirdek aile için doğrudan bir hak, geniş aile için ise kolaylaştırılmış bir süreç söz konusu.

Vize gerekiyorsa: ücretsiz ve hızlandırılmış

Bu bölüm, konuyu bilenle bilmeyen arasındaki farkı en çok açan kısım.

Vize gerektiği durumlarda başvurular, Komisyon’un ifadesiyle hızlandırılmış bir usule dayanarak, mümkün olan en kısa sürede ve ücretsiz olarak işleme alınmalı.

Süre için de bir ölçüt veriliyor: AB vatandaşının aile üyelerine ilişkin vize başvurularında 15 günü aşan işlem süreleri istisnai olmalı ve usulünce gerekçelendirilmeli.

Bu iki cümle pratikte şu anlama geliyor: standart Schengen başvurusundaki harç ve bekleme mantığı burada geçerli değil. Ücret alınmaması ve sürenin gerekçelendirilmesi, talep edilebilecek bir usul. Standart başvurunun nasıl işlediğini Schengen başvuru süreci yazımızda derledik.

Başvuruda hangi belgeler isteniyor?

Komisyon’un saydığı belgeler dört kalem:

  • Geçerli pasaport
  • AB vatandaşı aile üyesinin kimlik kartı ya da pasaportu
  • Aile bağının kanıtı — evlilik cüzdanı, doğum belgesi gibi
  • AB vatandaşına katılacağınızın ya da ona refakat edeceğinizin kanıtı

Dikkat çekici olan, listede maddi durum, otel rezervasyonu ya da dönüş bileti gibi kalemlerin bulunmaması. Buradaki mantık farklı: başvuru, bir turistik ziyaret değil aile birliği temelinde değerlendiriliyor.

Oturum kartı vizeyi tamamen kaldırıyor

En güçlü belge bu. Bir AB ülkesi tarafından düzenlenmiş oturum kartı (residence card) sahibi olan aile üyeleri, AB genelinde, ayrıca İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç’te seyahat için vizeye ihtiyaç duymuyor.

Ve kritik ayrıntı: bu muafiyet, AB vatandaşına refakat etmeseniz bile geçerli. Yani eşiniz Türkiye’de kalırken siz tek başınıza seyahat edebiliyorsunuz.

Bunun yanında bir de ulusal oturma izni durumu var. Bir Schengen ülkesinden alınmış ulusal oturma izni sahipleri, diğer Schengen ülkelerine giderken vizeye ihtiyaç duymuyor; ancak İrlanda için vize gerekebiliyor.

İki belgeyi karıştırmamak gerekiyor: AB oturum kartı ile ulusal oturma izni farklı kapsamlar sunuyor.

Sınırda ne olur?

Haklarınızın olması, sınırda hiç soru sorulmayacağı anlamına gelmiyor. Yanınızda aile bağını gösteren belgeleri ve AB vatandaşı yakınınızın kimlik belgesinin bir kopyasını taşımak, tartışmayı en aza indiriyor.

Pasaportunuzun geçerlilik koşullarını pasaport geçerlilik yazımızda, giriş reddi hâlinde işleyen usulü ve itiraz hakkını sınırda giriş reddi yazımızda anlattık. Sınır kayıt sisteminin nasıl çalıştığını ise EES yazımızda ele aldık.

Başvurmadan önce

  • Hangi halkada olduğunuzu belirleyin. Çekirdek aile üyeliği doğrudan hak doğuruyor; geniş aile için süreç kolaylaştırılıyor.
  • Vize ücreti ödemeniz gerekmediğini bilin. Başvuru ücretsiz ve hızlandırılmış usule tabi olmalı.
  • 15 günlük ölçütü hatırlayın. Bunu aşan süreler istisnai olmalı ve gerekçelendirilmeli.
  • Aile bağı belgelerini eksiksiz hazırlayın. Evlilik cüzdanı, doğum belgesi ve refakat/katılım kanıtı listenin merkezinde.
  • Oturum kartınız varsa vize aramayın. AB ülkesince düzenlenmiş oturum kartı, refakat şartı olmadan vize muafiyeti sağlıyor.
  • İrlanda’yı ayrı değerlendirin. Ulusal oturma izniyle Schengen serbestken İrlanda için vize gerekebiliyor.
  • 90/180 hesabını bu rejimde kurmayın. Sayaç ülke bazında ve koşulsuz 3 aya kadar işliyor.

Standart turist rejimindeki 90/180 hesabını 90/180 kuralı yazımızda, vize reddi hâlinde ödenen ücretin durumunu vize ücreti iadesi yazımızda, uçuş ve konaklama haklarınızı ise Seyahatte Haklar bölümünde bulabilirsiniz.

Özetle

Bir AB vatandaşının aile üyesiyseniz, Avrupa’da seyahatiniz sıradan turist rejiminden farklı bir hukuki çerçevede değerlendiriliyor. En büyük fark sürede: aile üyeleri ziyaret ettikleri her AB ülkesinde koşulsuz olarak 3 aya kadar kalabiliyor ve Schengen’in 180 günde 90 gün sınırlamasına tabi değiller. Çekirdek aile eşleri, çocukları ve bakmakla yükümlü olunan altsoy ile anne-baba ve büyükanne-büyükbabaları, ayrıca tanındığı yerlerde tescilli partnerleri kapsıyor; kardeş, kuzen, teyze-amca ve kalıcı partner gibi geniş aile üyeleri ise belirli koşullarda hızlandırılmış vize değerlendirmesinden yararlanabiliyor. Vize gerektiğinde başvuru hızlandırılmış usule göre, en kısa sürede ve ücretsiz işleme alınmalı; 15 günü aşan süreler istisnai olmalı ve gerekçelendirilmeli. İstenen belgeler geçerli pasaport, AB vatandaşının kimliği ya da pasaportu, aile bağının kanıtı ve katılım ya da refakat kanıtı. En güçlü belge ise oturum kartı: bir AB ülkesince düzenlenmişse AB genelinde, İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç’te vize gerekmiyor ve bu muafiyet AB vatandaşına refakat etmeseniz bile geçerli. Schengen ülkesinden alınmış ulusal oturma izni ise diğer Schengen ülkelerinde vize gerektirmiyor, ancak İrlanda için vize gerekebiliyor.