Kısa cevap: Gerçekten uçmuyorlar, ama sebebi tahmin ettiğinizden farklı
Bu başlığı atarken bile insanlar bana "ama Türk Hava Yolları var ya, oradan gidiyoruz zaten" diyor. Haklılar da. Ben de son yıllarda İstanbul'dan Amerika'ya, Amerika'dan İstanbul'a defalarca uçtum ve her seferinde koltuğumun yanındaki kişiye sorduğumda aynı cevabı aldım: Turkish Airlines. United değil, Delta değil, American Airlines hiç değil. Bugün itibarıyla üç büyük ABD havayolundan hiçbiri İstanbul'a kendi uçağıyla, dolaylı bile olsa, doğrudan sefer düzenlemiyor. Bu bir varsayım ya da eski bilgi değil — hâlâ böyle ve son birkaç yıldır bu tabloyu değiştirecek bir duyuru da yok. Peki bu hep böyle miydi? Hayır. İşin ilginç kısmı da tam burada başlıyor.
Aslında bir zamanlar uçuyorlardı: United ve Delta'nın İstanbul denemesi
Çoğu kişi bilmez ama hem United hem de Delta, yıllar önce İstanbul'a doğrudan sefer düzenliyordu. United, New York/Newark ile İstanbul (o zamanki Atatürk Havalimanı) arasında uçuyordu ve bu servisi 2013 yılında sonlandırdı. Delta ise aynı hatta biraz daha dayandı, New York (JFK) - İstanbul seferini 2015 yılına kadar sürdürdü, sonra o da çekildi. Yani ortada "ABD'li havayolları İstanbul'u hiç denemedi" gibi bir durum yok; tam tersine denediler, bir süre işlettiler ve sonunda pes ettiler. Aynı dönemde Kanadalı Air Transat (2014) ve Air Canada (2017) da benzer şekilde hattı bıraktı. Yani 2017'den bu yana, İstanbul-Kuzey Amerika hattında Turkish Airlines'ın karşısında rakip bir taşıyıcı bulunmuyor — bu da neredeyse on yıllık, kesintisiz bir tekel anlamına geliyor.
Peki neden geri dönmediler? Turkish Airlines'ın kırılması zor üstünlüğü
Burada işin can alıcı noktasına geliyoruz. Bir havayolu bir hattı bırakınca, "talep düşüktü" demek kolay bir açıklama gibi görünür ama gerçek tablo daha karmaşık. İstanbul Havalimanı (IST), 2018'de açıldıktan sonra Turkish Airlines için devasa bir aktarma merkezine (hub) dönüştü. THY, İstanbul üzerinden Avrupa, Orta Doğu, Afrika ve Asya'daki onlarca şehre bağlantı sunuyor — bu genişlikte bir ağı ne United, ne Delta, ne de American kendi başına İstanbul'da kuramaz. Bir ABD havayolu İstanbul'a uçsa bile, yolcuyu oradan üçüncü bir şehre taşıyacak kendi ağı olmadığı için sadece "nokta-to-nokta" yolcuya bel bağlamak zorunda kalır. Turkish Airlines ise hem o yolcuyu hem de aktarma yolcusunu aynı uçakla taşıyarak koltuk başına çok daha fazla gelir elde ediyor. Kısacası: aynı uçuşu işletmenin maliyeti benzer olsa da, THY'nin bu hattı kârlı hale getirme kapasitesi çok daha yüksek.
Star Alliance faktörü: United neden zaten "uçuyor" sayılır
Burada az bilinen ama çok pratik bir detay var: Turkish Airlines, United Airlines ile aynı ittifakın üyesi — Star Alliance. Bu yüzden United, İstanbul'a kendi uçağını göndermek yerine, kod paylaşımı (codeshare) anlaşmasıyla Turkish Airlines'ın koltuklarını kendi bileti gibi satabiliyor. Yani United'ın yolcusu aslında United kodlu bir biletle Turkish Airlines uçağına biniyor, mil kazanıyor, statüsünü kullanabiliyor. United için bu, sıfır uçak maliyetiyle İstanbul pazarında "var olmak" anlamına geliyor. Delta (SkyTeam) ve American (oneworld) ise Turkish Airlines ile aynı ittifakta değil, bu yüzden onlar için böyle bir kestirme yol da yok — ama onlar da zaten rekabetin bu kadar dengesiz olduğu bir pazara kendi uçaklarıyla girmenin ekonomik anlamı olmadığını görmüş durumdalar.
Peki American Airlines hiç mi denemedi?
United ve Delta'nın aksine, American Airlines'ın İstanbul'a kendi uçağıyla doğrudan sefer düzenlediğine dair bir kayıt yok — yani American bu pazara hiç girmedi, girip çıkan değil, hiç denemeyen taraf oldu. Bunun sebebi de aslında yukarıdaki tabloyla tutarlı: American, oneworld ittifakının üyesi ve bu ittifakta Türkiye merkezli güçlü bir ortağı yok. Star Alliance'taki United gibi "zaten oradayım" diyebileceği bir codeshare kestirmesi de bulunmuyor. Yani American için İstanbul, ne stratejik bir ittifak avantajı sunan ne de tek başına girilmeye değecek kadar cazip bir pazar olarak görünüyor — bu da şirketin uzun süredir bu hatta hiç yatırım yapmamasını açıklıyor.
Sayılarla tablo: THY'nin Kuzey Amerika'daki büyümesi
Rakamlar da bu tekelin nasıl güçlendiğini gösteriyor. Turkish Airlines, son yıllarda Kuzey Amerika ağını sürekli genişletti: 2021'de Newark ve Dallas/Fort Worth hatları, 2022'de Seattle, 2023 sonunda Detroit, 2024'te de Denver seferleri eklendi. Bugün itibarıyla THY, Kuzey Amerika'ya haftada 175'in üzerinde sefer, 19 farklı noktaya uçarak düzenliyor — New York, Boston, Chicago, Miami, Los Angeles, San Francisco, Dallas, Seattle, Detroit ve Denver bunlardan bazıları. Bu genişleme tesadüf değil: rakip olmadığı için THY, bıraktığı her boşluğu kendi ağıyla dolduruyor ve pazarı büyütmeye devam ediyor. Bir ABD havayolu bugün bu hatta girmeye karar verse bile, hem THY'nin fiyatlama gücüyle hem de kurulu marka sadakatiyle (özellikle Türk kökenli ABD'li yolcular ve iş seyahati segmentinde) rekabet etmek zorunda kalır — bu da kısa vadede kârlı bir hesap çıkarmıyor.
Gezgin gözünden: ABD'den İstanbul'a pratikte nasıl gidilir?
Ben bu satırları yazarken bile arada bir ABD'den Türkiye'ye geçiş yapan okuyuculardan mesaj alıyorum: "En iyi rota hangisi?" Cevap hep aynı yere çıkıyor. Eğer Star Alliance milleriniz varsa (United, Aeroplan, Miles&More gibi), Turkish Airlines'ı United kod paylaşımlı bileti üzerinden rezerve edebilirsiniz; bu genelde fiyat ve hizmet açısından fark yaratmaz çünkü uçağı zaten THY işletiyor. Delta veya American ile uçmayı tercih edenler ise genelde Avrupa'da bir aktarma yapıyor (Paris, Amsterdam, Münih gibi) ve oradan İstanbul'a farklı bir Avrupa taşıyıcısıyla devam ediyor. Ben şahsen doğrudan THY'yi tercih ediyorum çünkü hem uçuş süresi kısalıyor hem de İstanbul'un kendisi zaten muhteşem bir aktarma noktası — bir sonraki durağınız Orta Doğu, Orta Asya ya da Afrika'daysa bunu tek havayoluyla, tek check-in ile halledebiliyorsunuz.
Bu durum değişir mi?
Havacılık sektöründe "asla" diye bir şey yok ama kısa vadede bu tablonun değişeceğine dair bir işaret de görmüyorum. ABD'li havayollarının 2025-2026 döneminde açıkladığı yeni transatlantik hatlar arasında İstanbul'a dair herhangi bir duyuru yok; şirketler enerjilerini büyüyen Avrupa şehirlerine ve zaten kârlı oldukları hatlara yoğunlaştırmayı tercih ediyor. Turkish Airlines'ın İstanbul'daki hub gücü, alt yapısı ve fiyatlama esnekliği düşünüldüğünde, bir ABD taşıyıcısının bu pazara "kendi metaliyle" girmesi için ya THY'nin bir şekilde geri çekilmesi ya da pazarın ikiye katlanacak kadar büyümesi gerekiyor — ikisi de yakın vadede görünür değil. Yani soru aslında "neden uçmuyorlar" değil, "neden uçmaları gereksin ki" haline geliyor: United zaten codeshare ile orada, Delta ve American ise girip kaybetmektense hiç girmemeyi seçiyor. Bense bu sayede İstanbul'a her gittiğimde aynı, tanıdık, kırmızı-beyaz kuyruklu uçaklara biniyorum — ve açıkçası, THY'nin İstanbul merkezli ağı sayesinde tek biletle gidebildiğim yerlerin çeşitliliğine hâlâ şaşırıyorum.
Son olarak şunu da eklemeden geçmeyeyim: bu tablo bazen kafa karıştırıyor çünkü "İstanbul'a Amerikan bayraklı uçak gelmiyor" ile "Amerika'dan İstanbul'a uçamıyorsunuz" ifadeleri aynı şey değil. İkincisi kesinlikle doğru değil — İstanbul, ABD'nin doğu ve batı kıyısındaki hemen her büyük şehirden tek aktarmayla, çoğu zaman da doğrudan Turkish Airlines seferiyle ulaşılabilen bir nokta. Değişen tek şey, o uçağın kuyruğunda hangi logonun olduğu. Bir sonraki İstanbul seyahatinizde bilet ararken bunu bilmek, hem beklentinizi doğru kurmanızı hem de mil/statü avantajlarınızı (özellikle Star Alliance üzerinden) daha akıllıca kullanmanızı sağlar.
