Ayasofya’nın Gizli Vikingi: Mermere Adını Kazıyan Asker Halfdan’ın İnanılmaz Hikayesi

Düşünün… 9. yüzyılın ortaları. Dünyanın en büyük, en zengin ve en güçlü şehri olan Konstantinopolis. İmparatorların taç giydiği, Hristiyan aleminin kalbinin attığı, duvarları altın mozaiklerle kaplı, kubbesi adeta gökyüzünü yeryüzüne indiren o muazzam yapı: Ayasofya. İçeride havayı dolduran günnük kokusu, papazların okuduğu ilahilerin mistik tınısı ve pencerelerden süzülen ilahi bir ışık hüzmesi… Şimdi bu tablonun tam ortasına, kuzeyin buzlu fiyortlarından gelmiş, boyu iki metreye yakın, sarı saçları ve sakalları örgülü, üzerinde zincir zırhı ve elinde baltası olan dev bir Viking askerini yerleştirin. Saçma mı geldi? Aksine, bu tarihin ta kendisi.

Ve bu isimsiz Vikinglerden biri olan Halfdan, o gün can sıkıntısından mıdır, ölümsüzlük arzusundan mıdır bilinmez, öyle bir şey yaptı ki, adı 1200 yıl sonra bile fısıltıyla anılmaya devam ediyor. Ayasofya’nın kutsal mermerine, kendi kadim alfabesiyle bir “çizik” attı: “Halfdan buradaydı.”

Kuzeyin Savaşçıları Kutsal Mabette: Bu Nasıl Mümkün Oldu?

Her şeyden önce, bir Viking’in Ayasofya’da ne işi olduğunu anlamamız gerekiyor. Vikingler, bizim popüler kültürde gördüğümüz gibi sadece yağmacı ve barbar savaşçılar değildi. Onlar aynı zamanda usta denizciler ve pragmatik tüccarlardı. Doğu Avrupa’nın nehirlerini takip ederek Karadeniz’e, oradan da hayallerinin şehri olan Konstantinopolis’e ulaştılar. Kendi dillerinde bu şehre huşu içinde bir isim verdiler: Miklagard, yani “Büyük Şehir”.

Bizans İmparatorları, bu kuzeyli devlerin dövüş yeteneklerinden, sadakatlerinden (paraları ödendiği sürece) ve korkusuzluklarından o kadar etkilendiler ki, onları tarihin en elit paralı asker birliklerinden birini kurmak için kullandılar: Vareg Muhafızları (Varangian Guard). Bu muhafızlar, doğrudan imparatorun şahsi korumalarıydı. Sarayı, hazineyi ve imparatorun hayatını korumakla görevliydiler. Bu, bir Viking için ulaşılabilecek en büyük onur ve zenginlikti. Kendi memleketlerinde kazanabileceklerinin katbekat fazlasını burada kazanıyor, inanılmaz bir prestije sahip oluyorlardı.

İşte Halfdan, muhtemelen bu Vareg Muhafızları’ndan biriydi. Görevi, belki de imparatorun ayin için geldiği Ayasofya’nın üst kat galerilerinden birinde, saatler süren tören boyunca nöbet tutmaktı. Alt katta anlamadığı bir dilde ilahiler okunurken, etrafındaki ihtişama belki de artık alışmışken, o uzun saatler boyunca ne yapabilirdi ki?

O An: Ayasofya’nın Mermerine Atılan Tarihi Çizik

Halfdan’ın bize bıraktığı iz, Ayasofya’nın ikinci katındaki güney galeride, mermer bir korkuluğun üzerinde yer alıyor. Burası, genellikle imparatoriçe ve maiyetinin ayinleri izlediği özel bir bölümdü. Yazıt, zamanın ve milyonlarca elin temasıyla oldukça silikleşmiş durumda, bu yüzden onu bulmak için gerçekten dikkatli bir göze ve ne aradığınızı bilmeye ihtiyacınız var.

Peki ne yazıyor? Halfdan, muhtemelen bıçağının ucuyla veya başka bir sivri aletle, mermerin üzerine kendi alfabesi olan Runik harflerle bir şeyler kazımış. Runik alfabe, Cermen ve İskandinav halklarının kullandığı, dik ve köşeli hatlara sahip kadim bir yazı sistemiydi. Kazınan metin tam olarak okunamasa da, uzmanların üzerinde birleştiği en yaygın çeviri şu şekilde:

“Halfdan var her” ya da modern bir ifadeyle “Halfdan buradaydı.”

Bazı uzmanlar yazının devamında “bunu kazıdı” gibi eklemeler olabileceğini de öne sürüyor. Ama ana mesaj çok açık ve net. Bu, tarihteki en eski ve en etkileyici “Ben buradaydım” grafitilerinden biridir. Bir okul sırasını veya bir parktaki bankı çizmekten pek de farklı olmayan, son derece insani bir dürtünün, dünyanın en kutsal mekanlarından birinde ölümsüzleşmiş hali.

Bir Sıkıntı Anı mı, Ölümsüzlük Arzusu mu? Neden Yaptı?

Halfdan’ın bunu neden yaptığına dair kesin bir bilgimiz yok ama bu gizem, hikayeyi daha da çekici kılıyor. Birkaç teori üzerinde düşünebiliriz:

• Can Sıkıntısı: En basit ve en olası açıklama. Saatler süren, anlamadığı bir ayin boyunca dimdik ayakta durmak zorunda olan bir askerin can sıkıntısıyla yaptığı anlık bir eylem olabilir.
• Ego ve Ölümsüzlük: İnsanoğlunun en temel arzularından biri, varlığının kanıtını bırakmaktır. Halfdan, “Ben, kuzeyden gelen Halfdan, bu devasa şehrin kalbinde, imparatorun mabedinde bulundum” diyerek kendinden sonraki nesillere bir işaret bırakmak istemiş olabilir.
• Bir Mesaj: Belki de bu, ondan sonra aynı yerde nöbet tutacak diğer Vareg yoldaşlarına bir mesajdı. “Bizden biri burada” demenin bir yoluydu.

–

• Meydan Okuma: Daha zayıf bir ihtimal olsa da, kendi pagan tanrılarına alışkın bir savaşçının, bu yeni ve görkemli dinin mabedine kendi imzasını atarak bir tür meydan okuması veya kendi varlığını kutsal alana dahil etme çabası olarak da yorumlanabilir.

Sebep ne olursa olsun, Halfdan’ın o basit eylemi, bize tarih kitaplarının yazmadığı bir gerçeği fısıldıyor: Tarih sadece imparatorlar, savaşlar ve antlaşmalardan ibaret değildir. Tarih, aynı zamanda sıkılan, hayal kuran, iz bırakmak isteyen sıradan insanların hikayesidir.

Halfdan’dan Fazlası: İstanbul’un Unutulmuş Viking Geçmişi

Halfdan’ın yazıtı tekil bir olay değil. Ayasofya’da en az bir tane daha, daha silik bir Runik yazıt daha olduğu düşünülüyor. Hatta en çarpıcı kanıtlardan biri bugün İstanbul’da değil, Venedik’te. Venedik’teki St. Mark Meydanı’nın önünde duran ve bir zamanlar Atina’nın Pire Limanı’nda bulunan devasa aslan heykellerinden birinin (Piraeus Lion) üzerinde, yılan şeklinde oyulmuş uzun bir Runik yazıt bulunmaktadır. Bu aslan, 17. yüzyılda Venedikliler tarafından savaş ganimeti olarak getirilmişti. Yani Vikingler, sadece Miklagard’da değil, Bizans İmparatorluğu’nun dört bir yanında izlerini bırakmışlardı.

Bir Gezgin Gözüyle: Halfdan’ın İzini Sürmek

Eğer bir gün yolunuz Ayasofya’ya düşerse, sadece o muazzam kubbenin altına veya parıldayan mozaiklere bakmayın. Bir “dijigezgin” gibi, katmanların ardındaki hikayeleri arayın. Üst kata, güney galeriye çıkın. Mermer korkulukların (parapet) üzerine dikkatlice bakın. Özellikle orta kısımlarda, parmaklarınızla bile hissedebileceğiniz o silik çizgileri arayın. O an, 1200 yıl öncesine bir pencere açtığınızı, Halfdan adında bir askerin omzunun üzerinden baktığınızı hayal edin. İşte o zaman Ayasofya, sizin için sadece bir müze veya cami olmaktan çıkıp, yaşayan, nefes alan bir tarih kitabına dönüşecektir.

Halfdan’ın mermerdeki fısıltısı, bize tarihin ne kadar katmanlı, ne kadar şaşırtıcı ve ne kadar insani olduğunu hatırlatan en güzel kanıtlardan biridir. Bir kuzeyli savaşçının anlık bir eylemi, onu Bizans imparatorlarından bile daha kalıcı kılmıştır.