Bir podcast klibinde bir sporcu, kar üzerindeki tutkusundan söz ederken kısa ama merak uyandıran bir cümle kuruyor: "Petran diye bir yayla var Kaçkarların orda." Kulağa sıradan bir yayla adı gibi gelse de, Petran Yaylası aslında Türkiye'nin en ilginç kar kültürlerinden birine ev sahipliği yapan, kayak tarihine damga vurmuş bir yer. Kaçkar Dağları'nın batı eteklerinde, bulutların hemen altında saklı bu yaylada insanlar üç asra yakın süredir ahşap tahtalarla karın üzerinde kayıyor. İşte bu yazıda, adı freeride ve snowboard tutkunları arasında yeniden anılmaya başlanan Petran'ı; konumundan geleneğine, yaz yaylacılığından kış macerasına kadar araştırıp doğruladığımız bilgilerle anlatıyoruz.

Petran Yaylası tam olarak nerede?

Podcast'teki ifade Petran'ı "Kaçkarların orada" diye tarif ediyor ve bu doğru. Ancak konumu biraz daha netleştirmek gerekiyor: Petran Yaylası, Rize'nin İkizdere ilçesinde yer alır; yani Kaçkar Dağları silsilesinin batı-güneybatı eteklerinde. Ünlü Ayder ve Çamlıhemşin tarafından farklı bir kolda, İkizdere'den Anzer Yaylası'na uzanan yol üzerinde bulunur. Kaynaklara göre yaylanın rakımı yaklaşık 1.950 metre civarındadır ve İkizdere ilçe merkezine yaklaşık 28 kilometre uzaklıktadır. Yayla, resmi olarak Meşeköy adını taşıyan yerleşimle özdeşleşmiştir; ancak yörede ve tanıtımlarda hâlâ eski adı "Petran" ile anılır.

Açık havalarda yaylanın konumu öyle çarpıcıdır ki, bir yanda Karadeniz'in maviliğini, diğer yanda Kaçkarlar'ın karlı zirvelerini aynı anda görmek mümkün olur. Yöreye özgü ahşap mimarinin örneklerini barındıran bu yayla, endemik bitki çeşitliliği ve temiz havasıyla doğaseverlerin ilgisini çeker.

Petran'ı özel kılan: Lazboard / Petranboard geleneği

Petran'ı basit bir yayla olmaktan çıkarıp kar sporları literatürüne sokan şey, buradaki 300 yıllık ahşap kayma geleneğidir. Yörede "Lazboard" ya da "Petranboard" olarak bilinen bu araç, çam ağacından yontulmuş uzun bir tahtadır. Adı, bölgenin Laz kültüründen türetilmiştir.

Doğrulanan bilgilere göre bu tahtaların ilk kullanımı 1600'lü yıllara, yani 200-250 yıl öncesine dayanıyor. Başlangıçta yoğun kar yağışından sonra dik yamaçlarda bir ulaşım aracı olarak kullanılan bu tahtalar, zamanla eğlence ve spora dönüştü. Tahtaların yapımı ve kullanımı hakkında öne çıkan detaylar şöyle:

  • Malzeme ve ölçü: Çam ağacından yapılır; yaklaşık 30 santimetre genişliğinde, 160-190 santimetre uzunluğundadır.
  • Hazırlık: Ahşap, istenen esnekliğe ulaşana kadar kaynar suda yumuşatılır; ön kısmı yukarı kıvrılarak kara saplanması önlenir.
  • Kayganlık: Sürtünmeyi azaltmak için tahtanın altına donyağı (iç yağı) sürüldüğü aktarılır.
  • Denge: Kayakçı önüne bağlı bir iple dengesini korur ve fındık dalından bir sopa ile yönünü ayarlar.

Bazı kaynaklarda bu araçla saatte 80 kilometreye varan hızlara ulaşılabildiği belirtiliyor. Yöre halkı arasında yaygın bir efsaneye göre, geleneğin kökeni yüzyıllar önce karda halı yıkamak için ahşap bir tahta üzerinde durmayı akıl eden bir çocuğa dayandırılıyor. Bu iddia bir halk anlatısı olarak aktarılır; kesin bir tarih olarak değil.

Snowboard'un beşiği mi? Dikkatli bir çerçeve

Uluslararası basında Petran, zaman zaman "snowboard'un doğduğu yer olabilir mi?" başlıklarıyla anıldı. Burada temkinli olmak gerekir: Petran'ın modern snowboard'u icat ettiğine dair kesin bir kanıt yoktur. Doğrulanabilir olan şudur ki, araştırmalarda Petran köylüleri, snowboard'a benzer bir aracı aktif olarak kullanan en eski topluluklardan biri olarak gösterilir. Yani Petran'ı "snowboard'un mucidi" diye kesin bir dille sunmak yerine, kar üzerinde tek tahtayla kayma geleneğinin çok eski köklerini taşıyan ender yerlerden biri olarak görmek daha doğru bir yaklaşımdır. Bu ayrımı gözden kaçırmamakta fayda var.

Kaçkarlar'da kış: heliski, freeride ve geleneğin yeniden doğuşu

Petranboard geleneği bir dönem sönükleşmişti; ancak Kaçkar Dağları'na heliski (helikopterli kayak) turizminin gelmesiyle yöre halkının kendi geleneğine ilgisi yeniden canlandı. Kaçkar Dağları, yaklaşık 120 kilometrelik silsilesiyle ve Gürcistan sınırına yakın konumuyla dünyada sayılı heliski merkezlerinden biridir. Genellikle Ocak-Nisan arası dönemde bölge; soğuk ve bol kar, doğal kar stabilitesi ve zengin arazi çeşitliliği sunar. Bu koşullar, pist dışı (backcountry) freeride ve heliski için idealdir. Kaçkar bölgesinde heliski operasyonlarının önemli üslerinden biri, kışın bambaşka bir sessizliğe bürünen Ayder Yaylası'dır.

Petran özelinde ise geleneği bugün ayakta tutan asıl etkinlik, her yıl düzenlenen Petranboard Kayak Şenliği'dir. Yörede ilk kez 2008'de yapılan bu şenlik, yıllar içinde onlarca kez tekrarlanarak yaylanın adını ülke geneline duyurdu. Şenlikte genç yaşlı demeden yöre halkı, atalarından öğrendikleri ahşap tahtalarla yamaçlardan kayar. (Şenliğin tarihi kaynaklarda kışın Ocak-Şubat aralığında değişebiliyor; gitmeden önce güncel tarihi teyit etmek en sağlıklısı.)

Kaçkar Dağları Milli Parkı ve çevredeki yaylalar

Petran, aynı zamanda 1994'te milli park ilan edilen Kaçkar Dağları'nın etki alanındadır. Buzulların şekillendirdiği vadileri, yüzlerce buzul gölü ve endemik çiçekleriyle bu coğrafyanın en yüksek zirvesi, 3.937 metreyle Kaçkar Dağı'dır. Petran'ı bir rota içine yerleştirmek isteyenler için çevredeki tamamlayıcı duraklar da var:

  • Anzer Yaylası: Dünyaca ünlü Anzer balıyla bilinen, yaklaşık 2.150 metre rakımlı bu yayla, Petran'dan arabayla yaklaşık bir saat mesafededir.
  • Ovit ve Çağrankaya yaylaları: İkizdere'nin diğer öne çıkan yüksek yaylaları arasında sayılır.
  • Ayder Yaylası (Çamlıhemşin): Kaçkarlar'ın diğer kolunda, kaplıcaları ve kış heliski üssü olmasıyla tanınır.

Gezginler için pratik bilgiler

Petran'a nasıl, ne zaman gitmeli sorusunun yanıtı, ne aradığınıza göre değişir:

  1. Ulaşım: Rize üzerinden İkizdere ilçesine, oradan da Anzer yolu istikametine ilerleyerek Petran'a ulaşılır. Yüksek yaylalarda asfalt yol bittikten sonra rampalı stabilize yollar başlayabildiği için, kış aylarında yol ve hava durumunu önceden kontrol etmek önemlidir.
  2. Yaz sezonu (Mayıs-Eylül): Yayla kültürü, doğa yürüyüşü, endemik bitkiler ve manzara için en ideal dönem bu aylardır. Kaçkar Milli Parkı'nı ziyaret için de en uygun zaman yaz aylarıdır.
  3. Kış sezonu (Ocak-Nisan): Petranboard şenliği, freeride ve heliski deneyimi için kış aylarıdır. Ancak kışın yüksek Kaçkar bölgesi profesyonel dağcılık ve organize kar sporları için uygundur; deneyimsiz ziyaretçiler için rehberli tur önerilir.

Kısacası Petran Yaylası, o kısa podcast cümlesinin arkasında koca bir kültür saklıyor. Kaçkarlar'ın eteğinde, atalarından kalma ahşap tahtalarla karda süzülen bir topluluğun 300 yıllık hikâyesi; hem doğa tutkunları hem de kar sporları meraklıları için Türkiye'nin en özgün rotalarından biri. Modern freeride ile asırlık geleneğin aynı yamaçta buluştuğu bu yaylayı, bir sonraki kuzey yolculuğunuzun listesine eklemeye değer.

Kaynaklar