Vize Etiketindeki İki Tarih Aynı Şey Değil: “Duration of Stay” Yanlış Okununca Ne Oluyor

Vizeniz onaylandığında pasaportunuza yapıştırılan renkli etiket, aslında küçük bir hukuki belgedir. Üzerindeki her kısaltma, her tarih, her kutu; AB mevzuatında tanımlanmış, üye devletlerin uymak zorunda olduğu tek tip bir formata göre basılmıştır. Sorun şu ki, bu etiketi okuyanların büyük kısmı iki farklı bilgiyi tek bir şeymiş gibi karıştırıyor: etiketin geçerlilik penceresi (ne zamandan ne zamana kadar kullanılabileceği) ile üzerinde yazan izin verilen kalış süresi (o pencere içinde toplam kaç gün kalınabileceği). Bu ayrımı yanlış okuyan kişi ya elindeki hakkı tam kullanamıyor ya da süresi dolmadığı hâlde vizesinin bittiğini sanıp gereksiz paniğe kapılıyor.

En Sık Yapılan Okuma Hatası: “Geçerlilik” ile “Kalış Süresi” Aynı Kutuda Değil

Sorunun kökü, vizenin tanımına kadar iner. 810/2009 sayılı Vize Kodu’nun 2. maddesi, kısa süreli vizeyi şöyle tanımlar: “transit through or an intended stay in the territory of the Member States of a duration of no more than three months in any six-month period from the date of first entry in the territory of the Member States” (üye devletler topraklarına ilk giriş tarihinden itibaren herhangi bir altı aylık dönemde üç aydan fazla olmayan süreyle transit geçiş ya da planlanan bir kalış). Bu tanım, etikette görünen “90 gün” sınırının nereden geldiğini gösterir; ama etiketteki hangi kutunun bu sınırı, hangi kutunun ise sadece takvim penceresini gösterdiği ayrı bir konudur.

AB Vize Kodu olan 810/2009 sayılı Tüzük, bu iki kavramı baştan itibaren birbirinden ayrı tutar. Tüzüğün vize başvurularının değerlendirilmesine ilişkin 24. maddesi şöyle der: “The period of validity of a visa and the length of the authorised stay shall be based on the examination conducted in accordance with Article 21. A visa may be issued for one, two or multiple entries. The period of validity shall not exceed five years.” (Bir vizenin geçerlilik süresi ile izin verilen kalışın uzunluğu, 21. maddeye göre yapılan inceleme temel alınarak belirlenir. Bir vize tek, çift ya da çok girişli olarak düzenlenebilir. Geçerlilik süresi beş yılı aşamaz.)

Buradaki kritik nokta şu: “geçerlilik süresi” ile “kalışın uzunluğu” aynı cümlede geçiyor ama iki ayrı ölçüttür ve tüzük bunları bilerek yan yana, birbirinden bağımsız olarak tanımlıyor. Beş yıla kadar geçerli çok girişli bir vizeniz olabilir, ama bu, o beş yıl boyunca istediğiniz kadar kalabileceğiniz anlamına gelmez. Aynı ayrım, vizenin sonradan uzatılmasını düzenleyen 33. maddede de aynen korunuyor: “The period of validity and/or the duration of stay of an issued visa shall be extended where the competent authority of a Member State considers that a visa holder has provided proof of force majeure or humanitarian reasons preventing him from leaving the territory of the Member States before the expiry of the period of validity of or the duration of stay authorised by the visa.” (Düzenlenmiş bir vizenin geçerlilik süresi ve/veya kalış süresi, bir üye devletin yetkili makamının, vize sahibinin mücbir sebep ya da insani nedenlerle üye devletler topraklarını vizenin geçerlilik süresi veya izin verilen kalış süresi dolmadan terk etmesini engelleyen bir kanıt sunduğunu değerlendirmesi hâlinde uzatılır.) Tüzük burada da iki süreyi “ve/veya” bağlacıyla ayrı ayrı sayıyor; biri uzatılabilirken diğeri aynı kalabilir, ya da tam tersi olabilir.

Bu ayrımın 90/180 kuralıyla ilişkisini daha ayrıntılı görmek isteyenler için konuyu Schengen 90/180 gün kuralı nedir, nasıl hesaplanır? başlıklı yazımızda ayrıca ele aldık; kısaca hatırlatmak gerekirse, 90/180 kuralı vizenin kaç ay geçerli olacağını değil, herhangi bir 180 günlük dönemde toplam kaç gün kalınabileceğini sınırlar.

Etiketin Hukuki Kimliği: Hangi Tüzük, Hangi Yıl

Schengen vize etiketinin fiziksel tasarımı 1995 tarihli 1683/95 sayılı AB Tüzüğü ile belirlenmiştir; tüzüğün resmi başlığı “laying down a uniform format for visas”dir (vizeler için tek tip format oluşturulması). Bu tüzük hâlâ yürürlüktedir, ancak 1995’ten bugüne birçok kez değiştirilmiştir. EUR-Lex’in resmi sayfası bunu şöyle özetliyor: “In force: This act has been changed.” (Yürürlükte: Bu düzenleme değiştirilmiştir.) ve konsolide (birleştirilmiş) hâlinin tarihini şöyle veriyor: “Current consolidated version: 27/12/2023” (Güncel konsolide sürüm: 27/12/2023).

2026 itibarıyla geçerli olan, işte bu 27/12/2023 tarihli konsolide metindir; 1995’teki orijinal hâli değil. Etiketin görsel eki (Annex) birden fazla kez değiştirildi: önce 2008/856 sayılı Komisyon Tüzüğü ekin tamamını değiştirdi, ardından 2017/1370 sayılı Tüzük eki bir kez daha yeniledi ve 7. maddeye yeni bir fıkra ekledi. Bu son değişiklik önemli, çünkü bugün havaalanında veya konsolosluk gişesinde gördüğünüz etiketin kutu isimleri, 1995’teki ilk tasarımdan farklı. Orijinal 1995 ekinin 8. maddesi kutuyu şöyle tarif ediyordu: “This box shall begin with the words ‘number of entries’ and further along the line the words ‘duration of stay’ (i.e. duration of applicants’ intended stay) and again ‘days’ shall appear.” (Bu kutu “number of entries” (giriş sayısı) sözcükleriyle başlayacak ve satırın devamında “duration of stay” (kalış süresi; yani başvuru sahibinin planladığı kalışın süresi) ve yine “days” (gün) sözcükleri yer alacaktır.) Aynı şekilde, 1995 ekinin 12. maddesi bugün “COMMENTS” olarak bildiğimiz kutuyu şöyle tanımlıyordu: “This box shall begin with the word ‘remarks’. It shall be used by the issuing authority to indicate any further information which is considered necessary, provided that it complies with Article 4 of this Regulation.” (Bu kutu “remarks” (notlar/açıklamalar) sözcüğüyle başlayacaktır. Düzenleyen makam tarafından, bu Tüzüğün 4. maddesine uygun olmak kaydıyla gerekli görülen ek bilgileri belirtmek için kullanılacaktır.)

Yani “REMARKS alanı” ve “duration of stay” ifadeleri hâlâ günlük dilde, hatta bazı resmi çevirilerde kullanılsa da, etiketin güncel basımında ve bunu yorumlayan 810/2009 sayılı Vize Kodu’nun VII sayılı Ekinde artık “COMMENTS” ve “DURATION OF VISIT ... DAYS” başlıkları kullanılıyor. Bu yazının geri kalanında, güncel ve bağlayıcı olan 810/2009 Tüzüğü’nün VII sayılı Ekindeki (Annex VII, “Filling in the visa sticker”) terminolojiyi esas alıyoruz; eski adlandırmayı ise nereden geldiğini anlayabilesiniz diye ayrıca belirtiyoruz.

Etiketteki Alanlar Tek Tek Ne Anlama Geliyor

810/2009 sayılı Vize Kodu’nun VII sayılı Eki, etiketin her kutusunun nasıl doldurulacağını madde madde açıklar. İlk kutu “VALID FOR” başlığını taşır ve etiketin geçerli olduğu ülke ya da ülkeleri gösterir. Tüzük bunu şöyle tanımlıyor: “This heading indicates the territory in which the visa holder is entitled to travel.” (Bu başlık, vize sahibinin seyahat etme hakkına sahip olduğu bölgeyi gösterir.) Standart bir Schengen vizesinde bu alan şöyle doldurulur: “When the sticker is used to issue a uniform visa this heading is filled in using the words ‘Schengen States’, in the language of the issuing Member State.” (Etiket tek tip bir vize düzenlemek için kullanıldığında, bu başlık düzenleyen üye devletin dilinde “Schengen States” (Schengen Devletleri) sözcükleriyle doldurulur.) Ama etiket sınırlı ülke geçerliliğine (LTV – limited territorial validity) sahipse, bu alanda “Schengen States” yerine yalnızca belirli ülke kodları (örneğin genel bir örnek vermek gerekirse “XX” gibi iki harfli bir ülke kodu) yazılabilir; bu durumda etiket yalnızca o kodun karşılık geldiği ülke ya da ülkelerde geçerlidir, diğer Schengen ülkelerinde değil.

İkinci kutu “FROM ... TO” başlığını taşır ve etiketin geçerlilik penceresini belirtir: “This heading indicates the period of the visa holder’s stay as authorised by the visa.” (Bu başlık, vizeyle izin verilen vize sahibi kalışının dönemini gösterir.) Buradaki iki tarih arasındaki her gün, teorik olarak seyahat için uygundur; ama bu, o pencerenin tamamında kalınabileceği anlamına gelmez – bunun sınırı üçüncü kutudadır. Tüzük son tarihle ilgili şu uyarıyı da ekliyor: “The date of the last day of the period of the visa holder’s authorised stay is entered after the word ‘TO’ and is written in the same way as the first date. The visa holder must have left the territory for which the visa is valid by midnight on that date.” (Vize sahibinin izin verilen kalış döneminin son gününün tarihi “TO” sözcüğünden sonra girilir ve ilk tarihle aynı şekilde yazılır. Vize sahibi, vizenin geçerli olduğu bölgeyi o tarihte gece yarısına kadar terk etmiş olmalıdır.)

Üçüncü kutu “NUMBER OF ENTRIES” başlığını taşır ve gerçek kalış hakkının nereden geldiğini gösterir: “This heading shows the number of times the visa holder may enter the territory for which the visa is valid, i.e. it refers to the number of periods of stay which may be spread over the entire period of validity, see 4.” (Bu başlık, vize sahibinin vizenin geçerli olduğu bölgeye kaç kez giriş yapabileceğini gösterir; yani geçerlilik süresinin tamamına yayılabilecek kalış dönemlerinin sayısına atıfta bulunur, bkz. 4.) Kutuya yazılan değer şu şekildedir: “The number of entries may be one, two or more. This number is written to the right-hand side of the preprinted part, using ‘01’, ‘02’ or the abbreviation ‘MULT’, where the visa authorises more than two entries.” (Giriş sayısı bir, iki ya da daha fazla olabilir. Bu sayı, önceden basılı kısmın sağ tarafına, vize ikiden fazla girişe izin veriyorsa “01”, “02” ya da “MULT” kısaltması kullanılarak yazılır.)

Dördüncü kutu, yani asıl “kalış süresi” kutusu, tüzükte “DURATION OF VISIT ... DAYS” başlığıyla tanımlanır: “This heading indicates the number of days during which the visa holder may stay in the territory for which the visa is valid.” (Bu başlık, vize sahibinin vizenin geçerli olduğu bölgede kalabileceği gün sayısını gösterir.) Bu sayının bir üst sınırı vardır: “The maximum number of days that may be entered under this heading is 90.” (Bu başlık altında girilebilecek azami gün sayısı 90’dır.) Vize altı aydan uzun süre geçerliyse şu kural işler: “When a visa is valid for more than six months, the duration of stays is 90 days in every six-month period.” (Bir vize altı aydan daha uzun bir süre için geçerliyse, kalış süresi her altı aylık dönemde 90 gündür.) Bu satır, çok girişli ve uzun geçerlilikli bir vizenin bile, her 180 günlük dönemde en fazla 90 gün kalış hakkı verdiğini bir kez daha teyit ediyor.

Son olarak “COMMENTS” kutusu var; günlük dilde hâlâ “remarks” diye anılan ama tüzükte artık böyle adlandırılmayan alan. Tüzüğün VII sayılı Eki, bu kutuya eklenmesi zorunlu iki durumu ayrı ayrı sayıyor:

• “in the case of a visa issued on behalf of another Member State pursuant to Article 8, the following mention is added: ‘R/[Code of represented Member State]’” (Bir vize, 8. madde uyarınca başka bir üye devlet adına düzenlenmişse şu ibare eklenir: “R/[temsil edilen üye devletin kodu]”)
• “in the case of a visa issued for the purpose of transit, the following mention is added: ‘TRANSIT’” (Vize transit amacıyla düzenlenmişse şu ibare eklenir: “TRANSIT”)

Bunun dışında ulusal notlar da eklenebilir: “This section also contains the comments in the language of the issuing Member State relating to national provisions.” (Bu bölüm ayrıca, düzenleyen üye devletin dilinde, ulusal düzenlemelerle ilgili notları da içerir.) Yani “COMMENTS” kutusunda gördüğünüz kısa kodlar rastgele değildir; her biri ya AB genelinde zorunlu bir ibaredir ya da düzenleyen ülkenin kendi ulusal notudur.

Alan Adı, Anlamı ve Sık Yapılan Hata

Giriş Sayısı Tükenirse, Geçerlilik Tarihi Dolmamış Olsa Bile Vize Ölür

Etiket okumada en az bilinen ama en pahalıya patlayabilecek ayrıntılardan biri budur. Vize Kodu bunu açıkça yazıyor: “The visa is no longer valid when the total number of exits made by the visa holder equals the number of authorised entries, even if the visa holder has not used up the number of days authorised by the visa.” (Vize sahibinin yaptığı toplam çıkış sayısı, izin verilen giriş sayısına eşit olduğunda, vize sahibi vizeyle izin verilen gün sayısını tüketmemiş olsa bile vize artık geçerli değildir.) Somutlaştırmak gerekirse: NUMBER OF ENTRIES kutusunda “02” yazan, FROM/TO aralığı hâlâ aylarca devam eden ve DURATION OF VISIT kutusunda “90” yazan bir etiket düşünün. Kişi bu vizeyle iki kez Schengen alanına girip iki kez çıktıysa, geçerlilik tarihine daha aylar olsa ve 90 günün tamamı kullanılmamış olsa dahi, üçüncü bir giriş mümkün değildir. Yani üç farklı sınır aynı anda ve birbirinden bağımsız işler: tarih penceresi, giriş sayısı ve gün sayısı. Üçünden hangisi önce tükenirse vize orada biter.

Kendi Etiketinizi Nasıl Doğru Okursunuz: Adım Adım

1. Önce “VALID FOR” kutusuna bakın: “Schengen States” mi yazıyor, yoksa belirli bir ülke kodu mu? İkincisi ise vizeniz yalnızca o ülke ya da o birkaç ülke için geçerlidir.
2. “FROM ... TO” tarihlerini not edin: bu, seyahat edebileceğiniz en geniş takvim aralığıdır, ama kaç gün kalabileceğinizi göstermez.
3. “NUMBER OF ENTRIES” kutusuna bakın: “01” ise tek giriş, “02” ise çift giriş, “MULT” ise ikiden fazla giriş hakkınız var demektir. Her çıkış bu sayıyı bir azaltır.
4. “DURATION OF VISIT ... DAYS” kutusundaki sayıyı bulun: bu, tek seferde ya da birkaç seyahate bölünerek kullanabileceğiniz azami gün sayısıdır, çoğunlukla 90’ı geçmez.
5. “COMMENTS” kutusunu okuyun: burada “TRANSIT”, “R/[kod]” gibi zorunlu ibareler ya da ulusal bir not olup olmadığını kontrol edin; bu alan çoğu zaman gözden kaçar ama ek bir kısıtlama içerebilir.
6. Üç rakamı (tarih penceresi, giriş sayısı, gün sayısı) birlikte değerlendirin: seyahat planınızı yaparken hangisinin sizi önce sınırlayacağını hesaplayın.

Çok girişli, uzun geçerlilikli bir vizenin her 180 günlük dönemde ne kadar kalışa izin verdiğini adım adım hesaplamak isteyenler yukarıda paylaştığımız 90/180 gün kuralı rehberine bakabilir; etiketin FROM/TO ve DURATION OF VISIT kutuları, bu hesaplamanın girdileridir, sonucu değil.

Uzun Süreli Vizeler ve İtiraz Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Etiketteki “TYPE OF VISA” kutusunda “D” harfi görüyorsanız, elinizdeki uzun süreli (national) bir vizedir ve kalış süresi kısıtları kısa süreli C tipi vizelerden farklı işler; bu vize türünün nasıl alınabileceğini ve itiraz sürecini uzun süreli Schengen vizesi ve cascade kuralı yazımızda ayrıntılı işledik. Vize başvurunuz reddedilirse ödediğiniz ücretin iadesi ayrı bir süreçtir; bu konuda vize reddinde ücret iadesi rehberimize bakabilirsiniz. Konsolosluk personelinin başvuruları hangi iç kurallara göre değerlendirdiğini merak edenler için Avrupa Komisyonu’nun konsolosluklara yönelik iç talimatlarının Türkçe çevirisini Vize El Kitabı ve cascade kuralları çevirimizde bulabilirsiniz.

Etiketi doğru okumak, seyahatin yalnızca bir parçası. Schengen alanına giriş yaptıktan sonra hangi adımların izlenmesi gerektiğini görmek isteyenler Schengen vizesiyle seyahat kuralları rehberimize göz atabilir. Ayrıca 2026 itibarıyla AB’nin dış sınırlarında devreye giren Giriş-Çıkış Sistemi (EES), giriş ve çıkış kayıtlarını artık pasaporta damga yerine elektronik olarak tutuyor; bunun vize etiketindeki NUMBER OF ENTRIES ve DURATION OF VISIT alanlarını nasıl etkilediğini EES ve Türkleri nasıl etkiliyor yazımızda ele aldık.

Tereddüt Ettiğinizde Ne Yapmalısınız

Bu yazıda anlatılan alan tanımları, 810/2009 sayılı Vize Kodu’nun VII sayılı Ekine ve 1683/95 sayılı Tüzüğün güncel konsolide metnine dayanır; ama fiziksel etiketin baskısı, kullanılan yazı tipi boyutu ve bazı ulusal notların içeriği, düzenleyen üye devlete göre küçük farklılıklar gösterebilir. Elinizdeki etikette bir alanın anlamından emin değilseniz ya da “COMMENTS” kutusunda anlamadığınız bir ibare görüyorsanız, en doğru ve güncel yanıtı yalnızca vizeyi düzenleyen konsolosluk ya da büyükelçilik verebilir. İnternette bulacağınız genel açıklamalar – bu yazı dahil – sizin özel durumunuzdaki nihai kararı veren makamın yerini tutmaz.