Yurtdışında Evlenmenin Zor Kısmı Düğün Değil: "Engel Yok" Belgesi ve Tanınma Zinciri

Çoğu insan yurtdışında evlenmeyi bir sahil, bir tarihi köşk, belki bir imza töreni olarak hayal eder. Zor kısmın davetiye, çiçek ya da yer ayırtmak olduğunu düşünür. Oysa süreci fiilen tıkayan şey neredeyse hiçbir zaman düğünün kendisi değildir — kendi ülkenizden almanız gereken, evlenmenize hukuken bir engel bulunmadığını gösteren belgedir. İngilizcede “certificate of no impediment”, bazı ülkelerde “marital status affirmation”, İtalyanca konuşulan yerlerde “nulla osta” olarak bilinen bu belge, çiftin kendi isteğiyle değil, gideceği ülkenin talebiyle ortaya çıkar; ve genellikle çiftin hiç aklına gelmeyen bir bürokratik zincirin ilk halkasıdır.

Önce yerel hukuk: evlenip evlenemeyeceğinizi kim belirler

İngiltere’nin resmî kılavuzu, yurtdışında evlenmenin önündeki ilk soruyu netleştirir: bunu yapıp yapamayacağınız tamamen gideceğiniz ülkenin yerel hukukuna bağlıdır. Kılavuz, evlenmenin mümkün olmayabileceği durumları şöyle sıralar:

• are not nationals of the country or do not meet residency requirements (o ülkenin vatandaşı değilseniz veya ikamet şartlarını karşılamıyorsanız)
• want a same-sex marriage or civil partnership and these are not recognised there (eşcinsel evlilik veya sivil birliktelik istiyorsanız ve bunlar orada tanınmıyorsa)
• do not meet legal, cultural or religious requirements (yasal, kültürel veya dinî gereklilikleri karşılamıyorsanız)

Bu üç madde, tek bir gerçeği özetler: evlenme hakkı evrensel bir prosedür değil, ülkeden ülkeye değişen yerel bir izindir. Aynı kılavuz, çiftlere önce şunu yapmalarını söyler:

• check which documents you’ll need to prove you’re free to marry or form a civil partnership (özgür olduğunuzu, yani evlenmeye engel bulunmadığını kanıtlayacak hangi belgelere ihtiyacınız olduğunu kontrol edin)

İşte tam bu noktada, düğünün kendisinden önce, asıl darboğaz devreye girer.

“Evlenme ehliyeti belgesi” neden asıl engel

Yurtdışında evlenecek çiftlerin çoğu, gideceği ülkenin nikah dairesinin kendilerinden ne isteyeceğini merak eder; ama asıl karmaşık adım, gidilen ülkeden değil, çiftin kendi ülkesinden gelir. İngiltere’nin resmî belgesi bunu açıkça tarif eder:

• Some countries may ask for documents to prove you’re free to get married or register a civil partnership abroad. (Bazı ülkeler, yurtdışında evlenebileceğinizi veya sivil birliktelik kurabileceğinizi kanıtlayan belgeler isteyebilir.)

Bu belgenin ne olduğu da netleştirilir:

• check what documents you might need - for example a certificate of no impediment or a marital status affirmation (hangi belgelere ihtiyacınız olabileceğini kontrol edin — örneğin bir “evlenmeye engel yok belgesi” ya da bir “medeni hâl beyanı”)

Bu belge asıl darboğaz olur, çünkü mantığı tersine döner: siz bir şeyin var olduğunu değil, bir şeyin yok olduğunu — yani başka bir yerde geçerli bir evliliğinizin bulunmadığını — kanıtlamak zorunda kalırsınız. Bu da kendi ülkenizin bürokrasisiyle, sizden uzakta ve genelde farklı kurallarla işleyen bir sistemle uğraşmak demektir. İngiltere örneğinde bu belgeyi almak İngiliz pasaportu şartına bağlıdır:

• You must have a valid British passport to use this service. (Bu hizmeti kullanmak için geçerli bir İngiliz pasaportuna sahip olmalısınız.)

Ve süreç göründüğünden daha kırılgandır — başvuruyu yarıda bırakıp sonra devam etme lüksünüz yoktur:

• Once you start an application, you cannot save it and return to it later. This service will time out if you’re inactive for 30 minutes and your answers will not be saved. (Bir başvuruya başladığınızda, onu kaydedip daha sonra devam edemezsiniz. 30 dakika hareketsiz kalırsanız hizmet zaman aşımına uğrar ve cevaplarınız kaydedilmez.)

Ücret ve süre her ülkede ve her vatandaşlık için değişir; bu tür ayrıntıları başvuru öncesinde ilgili konsolosluk veya dışişleri kanalından teyit etmek gerekir.

Belge zinciri: kim, nereden, apostil gerekiyor mu

Yurtdışı evlilik dosyasında tek bir belge değil, birbirine bağlı bir zincir vardır. Aşağıdaki tablo, resmî kaynaklarda geçen ana halkaları ve apostil (tasdik) durumunu özetler:

Şaşırtıcı ayrıntı: AB, evlenme ehliyetini apostilden muaf tuttu

Buradaki en beklenmedik nokta, apostilin kendisiyle ilgili değil, ondan kurtulmakla ilgili bir AB kuralıdır. (AB) 2016/1191 sayılı Tüzük, üye ülkeler arasında sunulan belirli resmî belgeleri apostil zorunluluğundan muaf tutar; ve bu belgeler listesinde evlilik belgesi kadar “evlenme ehliyeti” de vardır. Tüzüğün ikinci maddesi, kapsamı şöyle sayar:

• marriage, including capacity to marry and marital status (evlilik, evlenme ehliyeti ve medeni hâl dahil)

Your Europe portalı da aynı düzenlemeyi vatandaşa yönelik dilde özetler:

• When you present a document (an original or its certified copy) issued by the authorities in one EU country to the authorities in another EU country, the authorities there must accept your document as authentic without an apostille stamp to prove its authenticity. (Bir AB ülkesinin makamlarınca düzenlenmiş bir belgeyi (aslını veya onaylı suretini) başka bir AB ülkesinin makamlarına sunduğunuzda, o ülkenin makamları belgenizin gerçekliğini kanıtlamak için apostil istemeden kabul etmek zorundadır.)

Tüzüğün kendi metni de bu muafiyeti aynı netlikte teyit eder:

• This Regulation also establishes multilingual standard forms to be used as a translation aid attached to public documents concerning birth, a person being alive, death, marriage (including capacity to marry and marital status), registered partnership (including capacity to enter into a registered partnership and registered partnership status), domicile and/or residence and absence of a criminal record. (Bu Tüzük, ayrıca doğum, hayatta olma, ölüm, evlilik (evlenme ehliyeti ve medeni hâl dahil), kayıtlı birliktelik (kayıtlı birlikteliğe girme ehliyeti ve kayıtlı birliktelik statüsü dahil), ikametgâh ve/veya mutat mesken ve adli sicil kaydının bulunmaması konularındaki resmî belgelere eklenecek, tercüme yardımcı aracı olarak kullanılacak çok dilli standart formlar da oluşturur.)

Bu çok dilli standart form, pratikte tercüme masrafını da neredeyse ortadan kaldırır: belgeyi çevirtmek yerine, düzenleyen makamdan alınan standart formu belgeyle birlikte sunarsınız. Üstelik bu formun maliyeti de tüzükle sınırlandırılmıştır:

• In order to further facilitate the free circulation of public documents within the Union, Member States shall ensure that the fee for obtaining a multilingual standard form does not exceed the production cost of the multilingual standard form or of the public document to which the form is attached, whichever is lower. (Birlik içinde resmî belgelerin serbest dolaşımını daha da kolaylaştırmak amacıyla, üye devletler, çok dilli standart form için alınacak ücretin, bu formun ya da eklendiği resmî belgenin üretim maliyetini — hangisi daha düşükse onu — aşmamasını sağlar.)

Kısacası: AB sınırları içinde kalan bir çift için evlenme ehliyeti belgesi hem apostilsiz kabul edilir hem de tercüme masrafına gerek kalmadan dolaşabilir. Ama bu muafiyet yalnızca AB üyesi ülkeler arasında geçerlidir; AB dışına sunulan bir belge için klasik apostil zinciri hâlâ işler.

Apostil nereden çıktı, ne işe yarar

AB içi muafiyetin karşı noktası, dünya genelinde hâlâ standart olan apostil sistemidir. Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansı’nın (HCCH) resmî açıklaması, bu sistemin amacını şöyle tarif eder:

• The purpose of the Convention is to abolish the traditional requirement of legalisation, replacing the often long and costly legalisation process with the issuance of a single Apostille certificate by a Competent Authority in the place where the document originates. (Sözleşmenin amacı, geleneksel tasdik (legalizasyon) zorunluluğunu kaldırmak; genellikle uzun ve masraflı olan bu süreci, belgenin düzenlendiği yerdeki yetkili makam tarafından verilen tek bir Apostil sertifikasıyla değiştirmektir.)

Sözleşmenin kapsayıcılığı da küçümsenecek gibi değil:

• The Convention has 130 Contracting Parties, and has become one of the most widely applied multilateral treaties in the area of legal cooperation, with several million Apostilles issued each year. (Sözleşmenin 130 taraf devleti vardır ve hukuki iş birliği alanında en yaygın uygulanan çok taraflı antlaşmalardan biri hâline gelmiştir; her yıl milyonlarca Apostil düzenlenmektedir.)

Yani AB dışındaki bir ülkede evlenecek ve evlenme ehliyeti belgesini oraya sunacak bir çift için, apostil hâlâ zincirin standart halkasıdır — muafiyet yalnızca AB içi sunumlar için geçerlidir.

Düğünden sonra: evlilik nasıl “tanınır” hale gelir

Törenden sonra ikinci bir soru başlar: bu evlilik nerede geçerli sayılacak? İngiltere’nin resmî kılavuzu, evlendiğiniz ülkenin kendi kaydını tutacağını belirtir:

• When you get married or form a civil partnership abroad, the authorities in your chosen country will register it in their national civil records. (Yurtdışında evlendiğinizde veya sivil birliktelik kurduğunuzda, seçtiğiniz ülkenin makamları bunu kendi ulusal medeni hâl sicillerine kaydeder.)

Ancak bu kayıt, otomatik olarak kendi ülkenizin sicilinize geçmez. İngiltere örneğinde bu açıkça belirtilir:

• You cannot get a UK marriage or civil partnership certificate if your marriage or civil partnership happened abroad. Only UK marriages and civil partnerships are registered in the UK. (Evliliğiniz veya sivil birlikteliğiniz yurtdışında gerçekleştiyse, bir İngiltere evlilik veya sivil birliktelik sertifikası alamazsınız. Yalnızca İngiltere’de yapılan evlilikler ve sivil birliktelikler İngiltere’de kayıt altına alınır.)

Bunun yerine, tanınma iki şarta bağlanır:

• it was lawful in the country where it took place (gerçekleştiği ülkede hukuka uygun olmalı)
• it would be allowed under UK law (İngiltere hukukuna göre de izin verilen türden olmalı)

AB düzeyinde tablo daha da katmanlıdır. Your Europe portalı, evliliğin varlığının her yerde aynı otomatiklikte tanınmadığını, iki ayrı hak kategorisi olduğunu anlatır: AB hukukunun garanti ettiği haklar ve üye ülkenin kendi ulusal hukukunun tanıdığı haklar.

• If you get married in an EU country, all other EU countries are required by EU law to recognise your marriage for the rights granted by EU law, in particular your right to free movement, which includes your right to move and live with your spouse in another EU country. (Bir AB ülkesinde evlenirseniz, diğer tüm AB ülkeleri, AB hukukunun tanıdığı haklar bakımından — özellikle serbest dolaşım hakkınız, yani eşinizle birlikte başka bir AB ülkesine taşınıp orada yaşama hakkınız bakımından — evliliğinizi tanımakla yükümlüdür.)

Ama miras, nafaka ya da aile yardımları gibi ulusal hukukun tanıdığı haklara gelince, resim değişir — özellikle eşcinsel evlilikler için. Bu, bir ahlaki tercih değil, sadece hukuki bir durumdur ve kaynağında şöyle özetlenir:

• Generally, all EU countries recognise a heterosexual marriage concluded in another EU country for rights granted by national law, but this is not always the case for a same-sex marriage. (Genel olarak, tüm AB ülkeleri başka bir AB ülkesinde yapılmış heteroseksüel bir evliliği ulusal hukukun tanıdığı haklar bakımından tanır; ancak eşcinsel evlilik için bu her zaman geçerli değildir.)

Yerel yasalar evlilik dışı ilişkileri de kapsayabilir

Belge zincirinin dışında, bazı ülkelerin evlilik ve ilişki statüsüyle ilgili yerel yasaları da doğrudan çiftleri etkiler. Bu yalnızca bir hukuki durum tespitidir, ahlaki bir değerlendirme değildir. Örneğin Birleşik Arap Emirlikleri için İngiltere’nin resmî seyahat tavsiyesi şunu belirtir:

• Consensual sexual relationships between a man and woman outside marriage are generally legal if both are aged 18 or over. (Bir erkek ile bir kadın arasında evlilik dışı, rızaya dayalı cinsel ilişkiler, her iki taraf da 18 yaş veya üzerindeyse genel olarak yasaldır.)

Bu tür bir cümlenin var olması bile, evlilik statüsünün bazı ülkelerde yalnızca bir kağıt işi değil, günlük hayatı doğrudan etkileyen bir hukuki sınır olduğunu gösterir. Aynı çerçeve, gov.uk’nin daha önce aktarılan üçüncü uyarısıyla da örtüşür: yerel “yasal, kültürel veya dinî gereklilikleri” karşılamamak, evlenme sürecini baştan durdurabilir.

Yerel yollar tıkanırsa: konsolosluk evliliği ve dış destek

Seçilen ülkede evlenmek mümkün değilse, İngiltere gibi bazı ülkeler için bir alternatif daha vardır: büyükelçilik, konsolosluk veya yüksek komiserlikte yapılan “konsolosluk evliliği”. Ayrıca, sürecin hukuki ve dil boyutları için resmî kılavuz üç tür destek önerir:

• find a lawyer (bir avukat bulun)
• find a translator or interpreter (bir tercüman veya sözlü çevirmen bulun)
• find a notary (a notary is a lawyer who can confirm if legal documents are authentic) (bir noter bulun — noter, hukuki belgelerin gerçekliğini onaylayabilen bir avukattır)

Bu üç destek türü de düğün organizasyonuyla değil, doğrudan belge zincirinin doğrulanmasıyla ilgilidir — bir kez daha, sürecin can alıcı noktasının tören değil belge olduğunu gösterir.

Özetle: düğünden önce kontrol listesi

Civil marriage AB’de evrensel bir kurum olarak tanımlanır — Civil marriage is a legal status which exists in all EU countries. (Medeni evlilik, tüm AB ülkelerinde var olan bir hukuki statüdür.) Ama “var olması”, “aynı şekilde işlemesi” anlamına gelmez. Yurtdışında evlenmeyi planlayan bir çiftin, düğün tarihinden çok önce şu üç katmanı ayrı ayrı çözmesi gerekir: hedef ülkenin yerel evlenme koşulları, kendi ülkesinden alınacak evlenme ehliyeti belgesi ve bu belgenin apostil ya da AB muafiyeti yoluyla nasıl dolaşacağı, son olarak da evliliğin kendi ülkesinde hangi haklar için tanınacağı. Bu üç katman ayrı ayrı doğrulanmadan atılan hiçbir adım, düğün günü geldiğinde geri alınamaz hâle gelebilir.

AB içi apostil muafiyeti ve belge tanınması konusunu daha geniş çerçevede ele aldığımız AB apostil muafiyeti ve belge tanınması yazısı, e-Apostil sürecinin adımlarını anlatan e-Apostil nedir, nasıl alınır yazısı ve konsolosluk hizmetlerinin sınırlarını açıklayan konsolosluk ne yapabilir yazısı, bu konuyu tamamlayan diğer kaynaklarımızdır. Evlilik sonrası bir çocukla birlikte seyahat planlıyorsanız çocukla yurtdışı muvafakatname yazımıza, mesleki belgelerinizin yurtdışında tanınması gerekiyorsa AB mesleki nitelik ve diploma tanınması yazımıza, uzun vadeli bir vize süreci planlıyorsanız uzun süreli Schengen vizesi yazımıza da göz atabilirsiniz.