Bulgaristan Ulusal Demiryolu Altyapı Şirketi (NRIC), Türkiye sınırındaki Lesovo sınır kapısına uzanacak 71 kilometrelik yeni bir demiryolu hattı için fizibilite çalışmasını tamamladığını duyurdu. Yolcu trenlerinin saatte 160 km, yük trenlerinin ise 120 km hızla seyredeceği, 3 istasyon ve 6 durağı kapsayacak elektrikli hat, sosyal medyada "Türkiye-AB tren bağlantısı güçleniyor" başlıklarıyla paylaşıldı. Ancak konuyu biraz kazınca ortaya pratik açıdan çok daha önemli bir soru çıkıyor: bu yeni hat, Türkiye'nin bugün kullandığı Halkalı-Kapıkule demiryoluyla aynı sınır noktasından mı geçiyor? Kısa cevap: hayır — ve bu fark, projenin yolcular için ne zaman ve nasıl bir anlam ifade edeceğini doğrudan etkiliyor.
Proje aslında ne öneriyor?
NRIC'in duyurduğu hat, Yambol - Elhovo - Lesovo güzergâhını izliyor ve iki bölüme ayrılıyor: büyük ölçüde mevcut altyapıyı iyileştirecek 39 km'lik Yambol-Elhovo kesimi ile tamamen yeni inşa edilecek 32 km'lik Elhovo-Lesovo sınır kesimi. Fizibilite çalışmasının maliyeti yaklaşık 270 bin avro (525.814 Bulgar levası) olarak açıklandı ve bunun yüzde 85'i AB'nin 2021-2027 Ulaştırma Bağlantısı Programı üzerinden finanse edildi. Proje, AB'nin TEN-T (Trans-Avrupa Ulaştırma Ağı) kapsamında değerlendiriliyor ve 2023 yılında Bulgaristan ile Türkiye arasında imzalanan bir mutabakat zaptına dayanıyor. Burada önemli bir ayrıntıya dikkat etmek gerekiyor: şu ana kadar AB fonlanan kısım yalnızca ön fizibilite çalışması. Hattın gerçek inşaatı için ayrı bir finansman kararı henüz açıklanmadı ve NRIC'in kendi tahminine göre inşaat süreci başladığı andan itibaren yaklaşık 6 yıl sürecek. Yani proje şu anda planlama aşamasında; kazma henüz vurulmadı.
Lesovo, Kapıkule değil — ve bu fark önemli
Yorumlarda haklı olarak dile getirilen şüphe doğrulanıyor: Lesovo sınır kapısı, Türkiye'nin bugün kullandığı Kapıkule tren hattının geçtiği Kapitanovo/Kapitan Andreevo-Kapıkule noktasından farklı bir yer. Lesovo, Bulgaristan tarafında Haskovo bölgesinde yer alıyor ve sınırın Türkiye tarafında Edirne iline bağlı Hamzabeyli sınır kapısıyla eşleşiyor. Hamzabeyli-Lesovo kapısı 2005 yılında, esas olarak Kapıkule'deki yoğun tır kuyruklarını hafifletmek amacıyla açılmış bir kara sınır kapısı; günümüzde yalnızca karayolu trafiğine hizmet veriyor ve Kapitan Andreevo-Kapıkule'ye yaklaşık 34 km uzaklıkta. Yani NRIC'in yeni hattı, mevcut Türkiye-Bulgaristan tren hattının geçtiği koridordan tamamen ayrı, ikinci bir sınır noktasına inşa ediliyor.
Türkiye tarafında bir demiryolu var mı?
Kısa cevap: hayır, en azından şu an için. Hamzabeyli tarafında herhangi bir demiryolu hattı bulunmuyor; sınır kapısı tamamen kara taşımacılığına göre yapılandırılmış durumda. Bulgar tarafındaki bazı planlama dokümanlarında güzergâh "Yambol-Elhovo-Lesovo-Türkiye sınırı-Edirne" olarak tarif ediliyor; bu da projeyi tasarlayanların nihai hedefinin hattı Edirne üzerinden Türkiye'nin mevcut demiryolu ağına (Halkalı-Kapıkule hattının geçtiği Edirne istasyonuna) bağlamak olduğunu gösteriyor. Ancak bu, şimdilik bir hedef/temenni niteliğinde: Türkiye tarafında Hamzabeyli'den Edirne'ye bir demiryolu inşa edileceğine dair somut bir yatırım kararı, bütçe ya da takvim şu ana kadar kamuya açık kaynaklarda yer almıyor. Yani hat, Bulgaristan sınırına kadar döşense bile, Türkiye tarafı ayrı bir yatırım yapmadan bu yeni hattın bir trenin üzerinden geçip Türkiye içine girebileceği bir bağlantı ortaya çıkmıyor.
Bugün Türkiye-Bulgaristan arası trenle nasıl gidilir?
Bu tartışmanın pratik tarafı için mevcut durumu bilmek faydalı: Türkiye ile Bulgaristan arasında hâlâ çalışan bir yolcu treni var — Halkalı ile Sofya arasında işleyen gece treni (bilet gişelerinde "Sofya Ekspresi" olarak da anılıyor). Bu tren, tam olarak yukarıda bahsedilen mevcut hat üzerinden, yani Kapıkule-Kapitan Andreevo sınır noktasından geçiyor; yolculuk yaklaşık 13 saat 40 dakika sürüyor ve yolcular sınırda pasaport kontrolü için trenden inmek durumunda kalıyor. Bilet fiyatları kompartıman tipine göre değişiyor (4 kişilik kuşetli, 2 kişilik yataklı ya da tek kişilik yataklı seçenekleri mevcut) ve biletler online satılmadığı için Halkalı, Sirkeci ya da Ankara gibi yetkili gişelerden şahsen alınması gerekiyor. Lesovo hattı hayata geçse bile, öngörülebilir gelecekte bu mevcut hat, Türkiye ile Bulgaristan (ve dolayısıyla AB demiryolu ağı) arasındaki tek doğrudan tren bağlantısı olmayı sürdürecek gibi görünüyor.
Gerçekçi bir zaman çizelgesi neye benziyor?
Toparlarsak: Lesovo hattı gerçek ve ciddi bir altyapı planı, AB fonlu bir fizibilite çalışmasına ve iki ülke arası resmi bir mutabakata dayanıyor. Ama şu anda inşaat aşamasında değil, sadece planlama aşamasında. NRIC'in kendi tahminine göre inşaat başladıktan sonra 6 yıl sürecek; inşaatın ne zaman başlayacağına dair kesin bir tarih henüz yok. Buna ek olarak, hattın Türkiye içine gerçek anlamda bir yolcu/yük bağlantısı sunabilmesi için Türkiye tarafının da Hamzabeyli'den Edirne'ye ayrı bir hat inşa etmesi gerekiyor — ki bu konuda henüz somut bir taahhüt yok. Bu tabloyla, projenin "Türkiye-AB arasında yeni hızlı tren dönemi başlıyor" gibi başlıklarla anons edilmesi gerçekçi değil; olsa olsa gelecekte Kapıkule'deki tır ve tren yoğunluğunu hafifletmeyi hedefleyen, uzun vadeli ve halen iki ayrı ülkenin ayrı kararlarına bağlı bir proje olarak okunmalı.
Sıkça Sorulan Sorular
Lesovo hattı tamamlandığında İstanbul'dan Sofya'ya trenle gitmek hızlanacak mı?
Şu an için hayır. Yeni hat, Türkiye'nin kullandığı mevcut Kapıkule-Kapitan Andreevo güzergâhından ayrı bir sınır noktasına (Lesovo-Hamzabeyli) inşa ediliyor ve Türkiye tarafında bu noktaya bağlanan bir demiryolu henüz yok. Mevcut Halkalı-Sofya gece treni bu projeden etkilenmeden aynı güzergâhta işlemeye devam edecek.
Hamzabeyli sınır kapısından trenle Bulgaristan'a geçmek mümkün mü?
Hayır, Hamzabeyli-Lesovo kapısı şu anda yalnızca karayolu (otomobil, otobüs ve tır) trafiğine açık. Demiryolu bağlantısı bulunmuyor ve Bulgaristan'ın yeni hattı tamamlansa bile Türkiye tarafında bağlantı hattı inşa edilmeden bu durum değişmeyecek.
Bugün Türkiye'den Bulgaristan'a trenle gitmek isteyenler ne yapmalı?
Halkalı'dan kalkan ve Kapıkule-Kapitan Andreevo üzerinden Sofya'ya giden gece treni kullanılabilir; yolculuk yaklaşık 13 saat 40 dakika sürüyor. Bilet online satılmadığından Halkalı, Sirkeci veya Ankara gibi yetkili gişelerden şahsen temin edilmesi gerekiyor.
Not: Bu yazı, Bulgaristan Ulusal Demiryolu Altyapı Şirketi'nin (NRIC) proje duyuruları, Railway Pro, Trackopedia ve BTA gibi demiryolu ve haber kaynaklarının bildirdiği bilgiler ile sınır kapılarına ilişkin genel coğrafi kaynaklar temel alınarak hazırlanmıştır. Proje halihazırda planlama aşamasında olduğundan inşaat takvimi, güzergâh detayları ve Türkiye tarafındaki olası bağlantı planları değişebilir; güncel ve resmi bilgi için NRIC ve TCDD'nin resmi duyuruları takip edilmelidir.
