Hong Kong'un gece silüeti, dünyanın en tanınmış manzaralarından biridir: ışıklı gökdelenler, Victoria Limanı'nın yansımaları, lüks alışveriş merkezleri. Ancak bu parlak görüntünün gerisinde, aynı şehrin farklı bir gerçekliği yaşayan yüz binlerce insan var. "Tabut evler" olarak anılan bu barınma biçimi, bir merak konusu değil; onlarca yıldır süregelen bir konut krizinin sonucu ve gerçek insanların günlük hayatıdır. Bu yazıda, konuyu sansasyonelleştirmeden, verilerle ve sorunun kökenine inerek ele almaya çalışacağız.

Tabut Ev Nedir?

"Tabut ev" (coffin home) tabiri, Hong Kong'da bir dairenin duvarlarla veya tahta bölmelerle küçük parçalara ayrılmasıyla oluşturulan, son derece dar yaşam birimlerini tanımlamak için kullanılıyor. Bu birimler resmi dilde "bölünmüş daire" (subdivided flat) olarak geçiyor; "tabut ev" veya "kafes ev" (cage home) ifadeleri ise en uç örnekleri, yani kişinin ancak uzanabildiği, genellikle 1,5-2 metrekare civarındaki hücreleri tarif ediyor. Araştırmalar, bazı birimlerin 11-15 fit kare (yaklaşık 1-1,4 metrekare) kadar küçük olabildiğini gösteriyor. Bölünmüş dairelerin genelinde medyan büyüklük yaklaşık 10 metrekare olarak ölçülüyor; bu dairelerin dörtte biri ise 8 metrekarenin altında. Bu alanlarda genellikle bir ranza, birkaç raf ve kişisel eşyalar sığıyor; tuvalet ve mutfak gibi alanlar çoğunlukla diğer kiracılarla paylaşılıyor.

Kaç Kişi Bu Koşullarda Yaşıyor?

Hong Kong hükümetinin 2021 verilerine göre yaklaşık 215.700 kişi, yani şehir nüfusunun yaklaşık yüzde 3'ü, 108.200 bölünmüş dairede yaşıyor. Daha güncel tahminler, 2024 sonu itibarıyla bu sayının 220.000-240.000 kişiye ulaştığını gösteriyor. Bu rakamın içinde, tahmini 40.000 çocuğun da bu koşullarda büyüdüğü belirtiliyor. Bu, sadece bir istatistik değil; okula giden, ev ödevi yapan, arkadaşlarını ağırlayamayan on binlerce çocuğun gündelik gerçekliği anlamına geliyor. Kiracıların büyük bölümü düşük gelirli işçiler, yaşlılar, göçmenler ve tek ebeveynli aileler gibi ekonomik olarak kırılgan gruplardan oluşuyor. Birçoğu için bu daireler geçici bir çözüm olarak görülse de, kamu konutu bekleme listelerinin uzunluğu nedeniyle burada geçirilen süre çoğu zaman yıllara, hatta on yıla yaklaşabiliyor.

Sorunun Kökeninde Ne Var?

Arazi Kıtlığı ve Yoğun Nüfus

Hong Kong, dünyanın en yoğun nüfuslu kentsel bölgelerinden biri. Şehrin arazisinin büyük bölümü dağlık ve korunan yeşil alanlardan oluşuyor; konut için ayrılan arazi oranı ise şehrin toplam yüzölçümünün yalnızca yaklaşık yüzde 7'si kadar. Bu kısıtlı arz, özellikle 1997 Asya finans krizinin ardından kamu konutu inşaatının yavaşlatılmasıyla birleşince, konut fiyatlarını ve kiraları onlarca yıl boyunca sürekli yukarı itti. Sonuç olarak Hong Kong, dünyanın en pahalı konut piyasalarından birine sahip; ortalama bir hane için bağımsız bir daire kiralamak ya da satın almak, düşük ve orta gelirli aileler için giderek ulaşılamaz hale geldi.

Gelir Eşitsizliği

Konut krizinin bir diğer kök nedeni, derinleşen gelir eşitsizliği. Hong Kong'un Gini katsayısı -gelir dağılımındaki eşitsizliği ölçen bir gösterge- 1990'lardan bu yana gelişmiş ekonomiler arasında en yüksek seviyelerden birinde seyrediyor. Bu eşitsizlik, şehrin genel zenginliğinin toplumun geniş kesimlerine yansımadığı anlamına geliyor. Özel kiralık piyasadaki dar bir daire için gelirinin yüzde 40'ından fazlasını ödemek zorunda kalan aileler, tasarruf yapma ya da çocuklarının eğitimine yatırım yapma imkânından mahrum kalıyor. Böylece konut sorunu, yoksulluğun nesiller boyu aktarılmasına katkıda bulunan bir kısır döngüye dönüşüyor.

Hükümetin Attığı Adımlar

Hong Kong yönetimi, sorunu tamamen görmezden gelmiyor. 2021 yılında Çin'in Hong Kong işlerinden sorumlu üst düzey yetkilisi, bölünmüş dairelerin 2049 yılına kadar ortadan kaldırılması hedefini duyurdu. Bu doğrultuda, Hong Kong yönetimi son dönemde bölünmüş dairelere yönelik asgari standartlar getiren yeni bir yasal düzenleme kabul etti: birimlerin en az 8 metrekare olması, pencere bulundurması ve bağımsız bir tuvalete sahip olması şart koşuluyor. Ancak bu düzenlemenin, mevcut 110.000 dolayındaki bölünmüş dairenin yaklaşık dörtte birini -yani standardın altında kalanları- doğrudan etkilemesi bekleniyor; bu da binlerce kiracının kısa vadede başka bir yer bulma zorunluluğuyla karşı karşıya kalabileceği anlamına geliyor. Buna paralel olarak hükümet, önümüzdeki on yıl içinde 308.000 kamu konutu birimi inşa etmeyi ve resmi arazi arzını artırmak için yapay ada projeleri gibi uzun vadeli planları hayata geçirmeyi hedefliyor. Yine de kamu konutu için bekleme süresi hâlâ ortalama altı yılı buluyor, bazı başvurularda bu süre on yıla kadar uzayabiliyor -bu da düzenlemelerin sahadaki etkisinin zaman alacağını gösteriyor.

Uluslararası Medyanın Bakışı

Tabut evler, son yıllarda BBC, South China Morning Post, Financial Times ve pek çok uluslararası yayın organı tarafından defalarca haberleştirildi. Bu haberlerin önemli bir kısmı, meseleyi yalnızca çarpıcı görsellerle değil, kiracıların kendi anlatımlarıyla, uzun soluklu röportajlarla aktarmaya özen gösterdi. Bununla birlikte konu zaman zaman "aşırı yoğun şehir yaşamının ilginç bir örneği" gibi bir çerçevede sunulduğunda, yerel sivil toplum örgütleri ve gazeteciler bu yaklaşımı eleştirdi; çünkü bu tür bir sunum, arka planındaki yapısal eşitsizlikleri ve insani boyutu gölgede bırakma riski taşıyor. Hong Kong merkezli sivil toplum kuruluşları (SoCO - Society for Community Organization gibi), meseleyi kamuoyunun gündeminde tutmak, kiracılara hukuki destek sağlamak ve hükümete kalıcı çözümler için baskı yapmak amacıyla uzun süredir çalışıyor.

Sonuç: Rakamların Ötesinde

Hong Kong'daki tabut evler meselesi, bir şehrin ekonomik başarısıyla, sakinlerinin yaşam kalitesi arasındaki çelişkiyi gözler önüne seriyor. Bu konuyu ele alırken hatırlanması gereken en önemli şey, sözü edilen metrekarelerin arkasında gerçek isimleri, hikâyeleri ve umutları olan insanların bulunduğu. Seyahat ederken ya da bir şehrin tarihini okurken, o şehrin turistik yüzünün ötesindeki gerçekliklere de duyarlı kalmak, hem daha bilinçli bir gezgin olmamızı hem de dünyadaki eşitsizliklere karşı farkındalığımızı artırmamızı sağlıyor. Hong Kong'u ziyaret eden pek çok kişi, şehrin gökdelenlerini ve ışıltılı caddelerini görürken, aynı sokakların birkaç adım ötesinde çok farklı bir hayatın sürdüğünü bilmiyor olabilir. Bu farkındalık, ne bir suçlama ne de bir yargı; sadece, bir şehri ve insanlarını bütünüyle anlamaya çalışmanın bir parçası.