Fransa'nın Ortasında Bir Türk Şehitliği: Carcassonne'un Unutulan Askerleri
Fransa'nın güneyinde, masalsı surlarıyla ünlü Carcassonne şehri... UNESCO listesindeki ortaçağ kalesini görmeye gelen turistlerin çoğu bilmez ki, aynı şehrin bir mezarlığında, memleketlerinden binlerce kilometre uzakta yatan on Türk askeri var. Onlar savaş meydanında değil, savaşın en sinsi düşmanlarından biriyle, bir salgınla mücadele ederken hayatlarını kaybettiler. İşte Batı Avrupa'daki en anlamlı Türk izlerinden birinin hikâyesi.
Cepheden Esarete
Birinci Dünya Savaşı sırasında, Çanakkale ve diğer cephelerde Almanların yanında savaşan bazı Osmanlı askerleri, İtilaf kuvvetlerine esir düştü. Savaşın karmaşası içinde bu askerler Avrupa'nın farklı şehirlerine götürüldü. Bir kısmı da Fransa'nın güneyindeki Carcassonne'da kurulan esir kamplarında tutuldu. Memleketlerinden kopmuş, tutsak düşmüş bu askerler için savaş çoktan bitmiş gibiydi; ama asıl tehlike henüz gelmemişti.
Savaştan Beter Bir Düşman: İspanyol Gribi
Savaş yalnızca silahla sürmüyordu. Yoksulluk vardı, yorgunluk vardı ve 1918'de tüm dünyayı kasıp kavuran bir salgın vardı: İspanyol gribi. Bu pandemi, savaşın kendisinden bile daha fazla can aldı ve özellikle zaten zayıf düşmüş, kötü koşullarda yaşayan esirler için ölümcül oldu. Carcassonne'daki kampta tutulan Osmanlı askerlerinden on tanesi, 16-22 Mart 1918 tarihleri arasında bu hastalığa yenik düştü.
Kayıtlara göre bu askerlerden sekizi 31. Osmanlı Piyade Alayı'na, ikisi ise 10. Osmanlı Piyade Alayı'na mensuptu. Hayatını kaybeden bu on asker, Carcassonne'daki Saint-Michel Askerî Mezarlığı'na defnedildi.
Yıllar Sonra Bir Şehitlik Doğdu
Bu askerlerin hikâyesi orada bitmedi. Yıllar sonra, dağınık hâlde bulunan mezarları bir araya getirildi. Askerlerin naaşları 1991 ve 1992 yıllarında farklı mezarlıklardan Saint-Michel Mezarlığı'nın askerî bölümüne nakledildi. 2007'de ise bu mezarlar, Türk Genelkurmay Başkanlığı tarafından resmen bir "şehitlik" olarak tanındı. Böylece Batı Avrupa'nın ortasında, küçük ama anlamlı bir Türk şehitliği oluştu.
Bugün her yıl 18 Mart Şehitleri Anma Günü'nde, bölgede yaşayan Türk vatandaşları ve resmî temsilciler bu şehitlikte anma törenleri düzenliyor. Yani memleketinden uzakta yatan bu askerler, bir asır sonra bile unutulmuş değil.
Neden Görülmeli?
Carcassonne, zaten Fransa'nın en çok ziyaret edilen ortaçağ kalelerinden birine ev sahipliği yapıyor. Bu masalsı şehri gezmeye gelenler için Saint-Michel Mezarlığı'ndaki Türk şehitliği, rotaya eklenebilecek sessiz ama derin bir durak. Savaşın yalnızca cephede değil, salgın ve esaret gibi görünmez yollarla da nasıl can aldığını hatırlatan bu mekân, aynı zamanda "Dünyada Türk İzleri"nin en beklenmedik örneklerinden biri.
Avrupa'daki diğer Osmanlı ve Türk izleri için Dünyada Türk İzleri kategorimizi ve interaktif haritamızı keşfedebilirsiniz.
Savaşın Görünmeyen Kayıpları
Carcassonne'daki bu on askerin hikâyesi, Birinci Dünya Savaşı'nın çoğu zaman gölgede kalan bir yüzünü aydınlatıyor: savaş meydanında değil, esaret ve hastalık yüzünden kaybedilen hayatlar. 1918'de dünyayı kasıp kavuran İspanyol gribi, tarihteki en ölümcül pandemilerden biriydi ve tahminlere göre dünya genelinde on milyonlarca insanın ölümüne yol açtı. Savaşın yarattığı yoksulluk, kötü beslenme ve kalabalık kamplar, bu salgının yayılması için ideal bir zemin oluşturdu.
Esir kamplarında tutulan askerler, bu koşulların en savunmasız kurbanları arasındaydı. Memleketlerinden binlerce kilometre uzakta, dilini bilmedikleri bir ülkede, zaten zorlu şartlarda yaşarken bir de bu salgınla karşılaştılar. Carcassonne'daki on Osmanlı askerinin kaderi, işte bu görünmez cephenin bir parçası. Onlar bir kurşunla değil, bir virüsle can verdiler; ama şehitlik mertebesindeki hatıraları bugün korunuyor.
Bu şehitliğin varlığı, aynı zamanda diplomatik ve insani bir çabanın da ürünü. Dağınık mezarların bir araya getirilmesi, resmî olarak tanınması ve her yıl anılması, bir devletin kendi evlatlarını -en uzak diyarlarda bile- unutmadığının göstergesi. Fransa'nın masalsı ortaçağ kalesini görmeye gelenler için Saint-Michel Mezarlığı'ndaki bu köşe, turistik güzelliğin ötesinde, tarihin ağır ve insani bir dersini sunuyor. Bazen en anlamlı duraklar, rehber kitaplarda yer almayanlardır.
Carcassonne'a yolu düşen her Türk gezgin için Saint-Michel Mezarlığı'ndaki bu şehitlik, kısa bir saygı duruşu için mükemmel bir durak. Memleketinden binlerce kilometre uzakta yatan bu on askerin hikâyesi, savaşın ve tarihin acı gerçeklerini hatırlatırken, unutulmamanın da ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Bir ortaçağ kalesini görmeye giderken, aynı şehirde kendi tarihimizin bir parçasına dokunmak, seyahati çok daha anlamlı kılıyor.
Fransa'nın güneyini gezen gezginler için Carcassonne, hem masalsı kalesi hem de bu az bilinen şehitliğiyle çift katmanlı bir durak. Tarih, bazen en beklenmedik yerlerde, memleketimizden bir ize dönüşüp karşımıza çıkıyor; bu da seyahati unutulmaz kılıyor. Bu on askerin anısına ayrılacak birkaç dakika, kalenin ihtişamı kadar akılda kalıcı olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Carcassonne'da neden Türk şehitliği var?
Birinci Dünya Savaşı'nda esir düşüp Fransa'ya götürülen 10 Osmanlı askeri, 1918'de İspanyol gribinden öldü ve buraya defnedildi.
Kaç asker gömülü?
On asker. Sekizi 31. Piyade Alayı'ndan, ikisi 10. Piyade Alayı'ndandı. Mezarları 1991-92'de Saint-Michel Mezarlığı'nın askerî bölümünde toplandı.
Şehitlik ziyaret edilebilir mi?
Evet, Carcassonne'daki Saint-Michel Mezarlığı'nda yer alır ve ziyarete açıktır. Her yıl 18 Mart'ta anma töreni düzenlenir.
